Tekerlekli sandalye, her paraplejik hasta için gerekli bir ulaşım aracıdır; onsuz bir adım bile yürümek zordur, bu nedenle her hastanın onu kullanma konusunda kendine özgü bir deneyimi olacaktır. Tekerlekli sandalyeyi doğru kullanmak ve belirli becerilerde ustalaşmak, hayatta öz bakım düzeyini büyük ölçüde artıracaktır. Aşağıda, herkesin paylaşması için sunulan, tekerlekli sandalye kullanıcılarının kişisel deneyimlerinden bazıları yer almaktadır ve umarım arkadaşlara yardımcı olur.
Hastaların günlük yaşamlarının büyük bir bölümünü tekerlekli sandalyede geçirmeleri gerektiğinden, tekerlekli sandalyelerin konforuna ve günlük bakımına dikkat etmek gereklidir. Uzun süre tekerlekli sandalyede oturduğunuzda hissedeceğiniz ilk şey kalçalarda rahatsızlık ve uyuşma hissidir, bu nedenle oturma minderini iyileştirmeyi düşünmelisiniz ve en kolay yol üzerine kalın bir minder daha yapmaktır. Minderi yapmak için araba koltuğu minderinin süngerini (yüksek yoğunluklu ve iyi esnekliğe sahip) kullanabilirsiniz. Süngeri tekerlekli sandalye oturma minderinin boyutuna göre kesin. Kalınlığı yaklaşık 8 ila 10 santimetredir. Deri veya kumaşla kaplanabilir. Süngerin dışına plastik bir poşet geçirin. Deri bir kılıf ise, tek seferde dikilebilir ve kumaşın bir ucu kolayca çıkarılıp yıkanabilmesi için fermuarla kapatılabilir. Bu kalın minder sayesinde, kalçalardaki basınç büyük ölçüde azalacak ve yatak yaralarının oluşmasını da önleyecektir. Tekerlekli sandalyede oturmak ayrıca bel bölgesinde, özellikle de belde ağrıya neden olur. Sinir hasarı nedeniyle psoas kaslarının gücü büyük ölçüde azalır ve yüksek pozisyonlarda çalışan hastalar bu gücü neredeyse tamamen kaybeder. Bu nedenle, her hastada bel ağrısı görülür. Ağrıyı etkili bir şekilde hafifletebilecek bir yöntem vardır; o da belin arkasına yaklaşık 30 cm çapında ve 15-20 cm kalınlığında küçük, yuvarlak bir yastık koymaktır. Bu yastığı bel bölgesine destekleyerek ağrıyı büyük ölçüde hafifletebilirsiniz. İsterseniz sırt yastığı da ekleyebilirsiniz; hastalar ve arkadaşları da deneyebilir.
Tekerlekli sandalyelerin günlük bakımı da çok önemlidir. İyi bakımlı bir tekerlekli sandalye, hareket özgürlüğümüzü ve rahatlığımızı artırır. Eğer tekerlekli sandalyede birçok kusur varsa, üzerinde oturmak kesinlikle rahatsız edici olacaktır.
Tekerlekli sandalyenin bakımı yapılırken dikkat edilmesi gereken birkaç nokta vardır:
1. Fren:Fren yeterince sıkı değilse, kullanımı zor olmakla kalmaz, hatta tehlikeye bile yol açabilir; bu nedenle frenin sağlam olması gerekir. Fren yeterince sıkı değilse, geriye doğru ayarlayıp sabitleme vidasını sıkabilirsiniz.
2. El çarkı:Tekerlekli sandalyeyi kontrol etmek için kullanılan tek cihaz el çarkıdır, bu nedenle arka tekerleğe sıkıca sabitlenmelidir;
3. Arka tekerlek:Arka tekerleğin rulmanına dikkat etmek gerekir. Uzun süre tekerlekli sandalye kullanımından sonra rulman gevşeyebilir, bu da arka tekerleğin sallanmasına ve yürürken çok rahatsız edici olmasına neden olur. Bu nedenle, sabitleme somunu düzenli olarak kontrol edilmeli ve rulman düzenli olarak yağlanmalıdır. Yağlama için tereyağı kullanılır ve lastikler şişirilmelidir; bu sadece hareket için iyi olmakla kalmaz, aynı zamanda titreşimi de azaltır.
4. Küçük tekerlek:Küçük tekerlek yatağının kalitesi, hareket kolaylığıyla da ilgilidir; bu nedenle yatağın düzenli olarak temizlenmesi ve yağlanması da gereklidir.
5. Pedallar:Tekerlekli sandalyelerin pedalları sabit ve ayarlanabilir olmak üzere iki tipe ayrılır, ancak hangi tür olursa olsun, kendi konforunuza göre ayarlamanız daha iyidir.
Tekerlekli sandalye kullanımında, ustalaşıldıktan sonra hareketliliğe büyük fayda sağlayacak bazı beceriler vardır. En temel ve en yaygın kullanılanı ön tekerleği kaldırmaktır. Küçük bir tümsek veya basamakla karşılaştığınızda, sertçe çıkarsanız tekerlekli sandalyeye zarar bile verebilirsiniz. Bu durumda, sadece ön tekerleği kaldırmanız ve engeli aşmanız yeterlidir, sorun çözülecektir. Ön tekerleği kaldırma yöntemi zor değildir. El çarkını aniden ileri doğru çevirdiğiniz sürece, atalet nedeniyle ön tekerlek kalkacaktır, ancak aşırı kuvvet nedeniyle geriye doğru düşmesini önlemek için kuvvet kontrol edilmelidir.
Aşağıdaki durumlar sıklıkla detaylı olarak ele alınmaktadır:
Engel geçişi:Dışarı çıktığımızda sık sık küçük tümsekler veya çukurlarla karşılaşırız. Ön tekerlekler küçük olduğu için bunlara çarptığımızda geçmek zor olur. Bu durumda sadece öndeki tekerleklerin geçmesi yeterlidir. Arka tekerleklerin çapı büyük olduğu için geçmek kolaydır.
Yokuş yukarı:Eğer tekerlekli sandalye büyükse, ağırlık merkezi önde olur ve yokuş yukarı çıkmak daha kolay olur. Eğer tekerlekli sandalye küçükse, ağırlık merkezi ortada olur ve yokuş yukarı çıkarken geriye doğru yaslanma hissi verir; bu nedenle yokuş yukarı çıkarken hafifçe geriye doğru eğilmeniz gerekir.
Tekerlekli sandalye kullanırken, ön tekerleği boşaltma adı verilen teknik bir hareket vardır; yani, tekerleği ileri doğru hareket ettirirken gücü artırarak ön tekerleğin kalkmasını sağlamak, böylece ağırlık merkezinin arka tekerleğe kayması ve dengeyi korumak için el tekerleğinin ileri geri çevrilmesi, tıpkı tekerlekli sandalye dansı gibi. Bu hareketin pratik bir önemi yoktur ve çok zor ve kolayca devrilmeye yol açabilir, bu yüzden denememeye çalışın. Eğer denemek zorundaysanız, sizi koruyacak birinin arkanızda olması gerekir. Bu hareketin ana noktası, tekerleği ileri doğru hareket ettirirken gücün orta düzeyde olması, böylece yerinde kalabilmesi ve dengenin korunabilmesidir.
Tekerlekli sandalyelerin akıllıca kullanımı konusuna gelince, burada durup bir sonraki seferde görüşmek üzere.